Té ngã không phải là hệ quả “đương nhiên” của tuổi già. Nhiều nguy cơ có thể nhận diện và giảm bớt bằng cách phối hợp giữa gia đình, người chăm sóc và nhân viên y tế. Mục tiêu không phải hạn chế mọi hoạt động, mà giúp người lớn tuổi vận động an toàn và duy trì sự độc lập.
1. Nhận diện nguy cơ cá nhân
Nguy cơ tăng khi từng té ngã, yếu chân, chóng mặt, thị lực kém, đau khớp, tiểu gấp, suy giảm trí nhớ hoặc dùng nhiều thuốc. Hỏi về những lần suýt ngã cũng quan trọng vì chúng có thể là cảnh báo sớm. Khi dáng đi hoặc ý thức thay đổi đột ngột, cần đánh giá y tế.
2. Rà soát thuốc và bệnh nền
Một số thuốc có thể gây buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế hoặc mất thăng bằng. Mang danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung khi đi khám. Không tự ngưng thuốc; hãy nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát khi có chóng mặt, lảo đảo hay té ngã.
3. Làm cho ngôi nhà dễ nhìn, dễ đi
- Dọn vật cản, cố định thảm và dây điện.
- Chiếu sáng lối đi, cầu thang và đường tới nhà vệ sinh.
- Lắp tay vịn chắc chắn, bề mặt chống trượt ở phòng tắm.
- Để đồ thường dùng trong tầm với; tránh leo ghế lấy đồ.
- Đánh dấu rõ bậc thềm hoặc vị trí chênh cao.
4. Chọn giày dép và dụng cụ hỗ trợ phù hợp
Ưu tiên giày vừa chân, đế bám, ôm gót; tránh dép lỏng, tất trơn hoặc quần quá dài. Gậy và khung tập đi phải đúng loại, đúng chiều cao và còn tốt. Dụng cụ không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ, vì vậy nên được nhân viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
5. Hỗ trợ đứng lên và di chuyển an toàn
Cho người lớn tuổi ngồi ở mép giường một lúc trước khi đứng, nhất là khi hay chóng mặt. Đặt chân vững, dùng tay vịn chắc và đứng lên từ từ. Người hỗ trợ đứng gần phía yếu nhưng không kéo cánh tay. Nếu cần nâng đỡ nhiều, hãy dùng kỹ thuật hoặc thiết bị đã được đào tạo và xin thêm người hỗ trợ.
6. Duy trì sức mạnh, thăng bằng và sức khỏe xương
Bài tập sức mạnh chân, thăng bằng và đi bộ có thể giảm nguy cơ nếu phù hợp thể trạng. Người vừa té, đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc có bệnh cấp cần được đánh giá trước khi tập. Dinh dưỡng đủ protein, canxi, vitamin D theo tư vấn và kiểm tra thị lực cũng góp phần bảo vệ.
7. Lập kế hoạch cho ban đêm và tình huống khẩn cấp
Đặt đèn ngủ, chuông gọi, kính, gậy và nước trong tầm với. Khuyến khích đi vệ sinh trước khi ngủ và mặc quần áo dễ thao tác. Người nguy cơ cao có thể dùng thiết bị gọi trợ giúp; không nên tự ý dùng biện pháp cố định hoặc thanh chắn nếu chưa đánh giá vì có thể tạo nguy cơ khác.
8. Làm gì sau một lần té ngã?
Không vội kéo người lớn tuổi đứng dậy. Trước tiên kiểm tra phản ứng, đau, chảy máu, biến dạng và khả năng cử động. Gọi 115 nếu bất tỉnh, khó thở, đau ngực, có dấu hiệu đột quỵ, chấn thương đầu, chảy máu nhiều, đau dữ dội hoặc nghi gãy xương. Nếu không có dấu hiệu cấp, vẫn nên thông báo cho nhân viên y tế để tìm nguyên nhân và cập nhật kế hoạch phòng ngừa.
Mỗi lần suýt ngã hoặc té ngã cần được ghi lại: thời gian, địa điểm, hoạt động đang làm, triệu chứng trước đó và thuốc mới dùng. Những dữ kiện này giúp phòng lần tiếp theo.
An toàn vận động giúp người lớn tuổi sống chủ động hơn
Trang bị kỹ năng đánh giá nguy cơ, hỗ trợ di chuyển và xử trí ban đầu để chăm sóc tự tin, đúng cách.
Nội dung mang tính giáo dục, không thay thế tư vấn hoặc hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế phù hợp.
